Charakter Polaków jest otwarty i szczery

Szymon Starowolski

POLSKA ALBO OPISANIE POŁOŻENIA KRÓLESTWA POLSKIEGO

 

CHARAKTER POLAKÓW

Charakter Polaków jest otwarty i szczery, i oni, jako Jan Boterus w swych relacjach mówi , sami raczej dać się oszukać, niż oszukać kogo innego, są skłonni; i bynajmniej nie jest gwałtowny albo uparty, lecz łagodny i spokojny, stąd też pierwszym lepszym przykładem uwieść się dają. I są to ludzie jednako we wszystkich prowincjach panom i urzędnikom swoim dość ulegli i do towarzystwa, uprzejmości, szczodrości oraz gościnności tak bardzo skorzy, iż obcych i cudzoziemców nie tylko chętnie gościną podejmują, lecz jeszcze zapraszają i wielkim poszanowaniem otaczają. Nie tylko też do obcowania i przyjaźni z kimkolwiek gotowi, lecz prędcy są również do naśladowania obyczajów tych, z którymi przestają, zwłaszcza cudzoziemców. Młody wiek poświęcają zdobywaniu wiedzy, uczą się czytać i pisać we własnym i łacińskim języku, skąd bodaj że i w środku Lacjum tylu nie znajdziesz, z którymi po łacinie tak swobodnie mógłbyś mówić, skoro tu zarówno w kancelarii królewskiej, jak i w zgromadzeniach sejmów i wszystkich niższych sądach rozstrzygających sprawy sporne zobaczysz akta prawne w języku łacińskim spisywane.

Dorósłszy, jeśli z ludu są, uprawie roli, rzemiosłu albo handlowi się oddają, szlachetnie zaś urodzeni – służbie wojskowej, kapłaństwu i służbie możniejszym. I jedni, i drudzy chętnie również podróżują, ucząc się z zapałem i łatwością języków tych narodów, do których docierają. Albowiem ludzie nasi mają pojętny umysł i osiągają, cokolwiek zamierzą, jednak bardziej tam przykładają się do gruntownego przyswajania cudzych wynalazków niż do wynajdywania czegoś samym i niezbyt jakoś starają się w czymś wyróżnić. Mimo to nie brak nam sławnych matematyków, astrologów, dialektyków, oratorów, poetów i filozofów, dalej medyków, znawców prawa i teologów, którzy i Rzeczpospolitą, i Kościół talentami swymi i pismami uświetniają. A nadto pozostają Jeszcze wybitni ojczyzny swej luminarze, których dzieła, jakkolwiek jeszcze publicznie nie ujawnione, zasłużonej sławy pozbawione jednak nie będą.

W rzemiośle wszelako nasi mniej się odznaczają, lecz obcymi przeważnie wyrobami z dawien dawna posługiwać się przyzwyczajeni, teraz również używają ich niemało.

Następnie o majątki osobiste gorliwiej nie tak dawno zaczęliśmy się troszczyć, a i to dopiero zachęceni przez cudzoziemców, zewsząd się do nas dla zysku zbiegających; skąd, jakby z zazdrości, zdobywaniu bogactw i chciwości wszyscy już tak się oddajemy, że jeśli niegdyś wiano senatorskiej córki wynosiło sto grzywien, teraz posag córki prostego jakiego szlachcica (czemuż by nie i kupca?) sto tysięcy florenów zazwyczaj wynosi.

I nie tylko znakomitsi urodzeniem używają zagranicznych okryć i futer, lecz także niżsi i plebejusze w jedwabie i purpurę się odziewają; wszędzie też ustalił się już zwyczaj konie sre brem zdobić, na naczyniach srebrnych jadać, srebrem ołtarze nawet po dworach i wsiach przeładowywać, srebrem się i złotem, perłami i szlachetnymi kamieniami przystrajać; tak więc nie pozostaje już nic innego, jak tylko złoto i srebro jeść. A przecież przodkowie nasi dość mieli, jeśli z roli i zdobyczy swoich uczciwie z rodziną żyli, nie goniąc za zbytkami zagranicznymi a przepychem, z czego procesów obywateli i ustawicznych waśni kraj teraz pełen.

I nie o rycerską chwałę tak wielka dziś troska, jako dawniej bywała, skoro każdy goni za własnym pożytkiem i chciwością powodowany korzyści szuka, nie zaś sławy albo dobrego imienia. Istnieli jednak zawsze, także i w naszym wieku, liczni czynami wojennymi wsławieni mężowie (o których czyniliśmy krótkie wzmianki, jako też i o mężach wykształconych), jak to w moskiewskich, inflanckich, tatarskich i tureckich wyprawach i w tej ostatniej wojnie pruskiej można było widzieć. Ale przecież nie całkiem zgaśnie u Polaków ten zapal ducha i chwały wojennej umiłowanie, jeśli tylko za męstwo nagrody nie zbraknie.

Szymon Starowolski (1588-1656 r.) tak opisał charakter Polaków. Można się zastanowić czy autor zmieniłby zdane gdyby żył współcześnie.

 

Tekst pochodzi z POLSKA ALBO OPISANIE POŁOŻENIA KRÓLESTWA POLSKIEGO

Szymon Staropolski – Polska albo opisanie...